2007 - 2011 Makale Arşivi > Bilimsel Yöntem Yazıları
30-06-2008
BİLİMSEL YÖNTEM ÜZERİNE

Bilimsel yöntem; gözlem, deney,  tanımlama, hipotez kurma, hüküm verme,... gibi çok çeşitli eylem ve düşünme işlemleri gerektirir. Bu nedenle yapıca son derecede karmaşıktır. Onun bu heterojen yapısının bir ürünü, birçok bilimsel teknik almaşığını yanı sıra getirmesidir. Bununla birlikte bilimsel yöntem, genel yapısı ile hep aynıdır.

Yaygın kullanımı ile bilimsel yöntem kısaca “gözlem ve muhakeme” şeklinde tanımlanabilir. Buna göre, denebilir ki bilimsel yöntem iki temel yaklaşımın, ampirizm ve rasyonalizmin, deneycilik ve akılcılığın sentezinden doğmuştur.

Dünyada her bilgi gibi, bilimsel yöntem de varsayımlara dayanır.  Öyleyse, varsayımları çürütülürse, bilimsel yöntem de çürütülmüş olur. Bu varsayımların başlıcaları şunlardır: Sebepsiz olgu yoktur. Her olgu, metafiziğe başvurmaksızın açıklanabilir.  Bilimsel yöntemle, geçerli ve güvenilir bilgiye ulaşılabilir. Bilim adamına güvenilebilir.

Bilimsel düşünme ve araştırma, bilimsel yöntemle olur. Çoğu aydınımız bilimsel yöntemi bilmiyor, bilse de kullanmıyor ya da kullanamıyor.  Okuduğunuz makaleyi bu yönde bir özendirme amacıyla kaleme aldım.

Bilimsel yöntem, aşamaları olan bir süreçtir. Bu süreç başlıca olgu, gözlem, açıklama, hipotez ve sınama kavramları ile ilgilidir.

I)  BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI

A) Bilimsel yöntem, “betimleme” ve “açıklama” aşamalarından oluşan bir süreçtir. Betimleme “gözlem,” açıklama ise “muhakeme” işlemi gerektirir. Kimi kaynaklarda, ikinci işleme “sistemli analiz” adı da verilir. Bu anlayışa göre bilimsel araştırma yöntemi iki esas elemandan oluşuyor:

-Olguların gözlemi (G),

-Olguların sistemli analizi.

Bunlardan “olguların sistemli analizi” sırasıyla üç aşamayı içermektedir:

--Hipotez bulunması (İ),

--Hipotezin sınanması (S),

--Teori kurulması (T).

Kısaca ifade etmek gerekirse, bilimsel yöntem şu dört aşamadan oluşuyor: Gözlem-Hipotez-Sınama-Teori: GİST. İkili yapıya göre: G-İST.

Bilimsel yöntemi “Gİ-ST” şeklinde de düşünebiliriz. Bu takdirde aşamalarını şöyle ifade ederiz:

-İnsan sezgi ile bir şey keşfeder.

-Bulduğunu muhakemesi ile kanıtlar.

1) İnsan sezgi ile bir şey keşfeder (Gİ)

Belli bir olguyu inceleyen bir araştırmacı; önce, onu yöneten bir bağlantının (yasanın) varlığını sezer, hisseder. Burada “olguyu inceleme” gözlemi (G), “bağlantıyı sezme” hipotezi (İ) anlatır.

Aslında doğa sürekli konuşur, fısıldar, gösterir. Onu duyacak kulak, görecek göz gereklidir. İşte insanın bu yeteneği, sezgidir. O fısıltı, o gösteri; insan zihninde bir fikre, eşdeyimle hipoteze dönüşür. Araştırmacıyı  bundan böyle yönetecek olan, bulmuş olduğu o hipotezdir.

Demek ki:

- Keşfedilen, hipotezdir.