2007 - 2011 Makale Arşivi > Bilimsel Yöntem Yazıları
14-03-2007
"DÜŞÜNME, ARAŞTIRMA VE YAZMA" ÜZERİNE GÜZEL SÖZLER

 

Bütün bilimler insan duyularının ve aklın eseridir. İktisat bilimi de öyle… Duyularımızın işi gözlem, aklımızın işi muhakemedir. Gözlem ve muhakeme, birlikte bilimsel yöntemi oluşturur. Doğal olarak iktisat biliminin temellerinde de, bilimsel yöntemi görürüz. Dolayısiyle “iyi bir iktisatçı” olmak için, papağan gibi şunun bunun dediklerini tekrarlamayan yaratıcı bir iktisatçı olmak için, bilimsel yöntem konusunda sağlam bir kültüre sahip olmak gerekir. Tabii aynı ihtiyaç tüm aydınlarımız, bir ölçüde sade yurttaşımız için de söz konusudur.

 

Elbette burada ciddî mi ciddî, ağır mı ağır akademik bir yazı kaleme alacak değilim. Çok daha pratik bir yol seçerek, bilimsel yöntemi ve onu oluşturucu ögeleri, atasözleri ve özdeyişler arasında size hissettirmeye çalışacağım [Bilimsel araştırma yöntemleri hakkında geniş bilgi için şu kitabıma başvurabilirsiniz: Düşünme, Araştırma, Yazma, Ekin Kitabevi, Bursa, 2005, 467 s.].Derleyebildiğim güzel sözleri, bilimsel yöntemin yapısından çıkardığım şu plana göre sunuyorum: Akıl ve zekâ, düşünme ve fikir, hakikat, araştırma ve sorma, yöntem, şüphe, yazma, kitap, bilgi ve bilim.   Bir tavsiyem, en hoşunuza gidenleri seçerek bu sözler üzerinde düşünmeniz, araştırma yapmanız, küçük yazılar kaleme almanızdır. Bazı sözlerin anlamları konusunda açıklama ihtiyacı duydum ve bunları parantez içinde kaydettim. Şunu da eklemeliyim ki (**)  işaretli özdeyişlerin sahiplerini belirleyemedim. 

A) AKIL VE ZEKÂ ÜZERİNE

-En büyük zenginlik akıldır.   Hz. Ali

-İnsan talihsizlikten ve bedbahtlıktan değil, akılsızlıktan korkmalı.   Carlyle

-Akıl azlığından daha kötü bir hastalık yoktur.   Hz. Ali

- Âkil olan, akibeti görür.   Türk atasözü

-Dünyayı idare eden yalnızca zekâdır.   G. Emerson

- Akıl yaşta değil, baştadır.   Türk atasözü

-Zekâ tıpkı bir tarla gibi ekilmeye ve bakılmaya muhtaçtır.   Cicero

-Akıllı düşünene kadar, deli yol alır.  **    (Teorik zekâ ile  pratik zekâ karşılaştırılıyor, cd)

-Birçok bilgeler zekâdan yoksundur.   Demokrit  (Kuşkusuz sadece pratik zekâ kastediliyor, cd)

-İnsandan zekâsını alınız, geriye değerli hiçbir şeyi kalmaz.   Sir W. Hamilton

-Söylenen ve yazılan fikirlerin bir takımı doğrudur, bir takımı yalan. Akıllı doğruları, ahmak ise yalanları kabul eder.   **

-İki tür aşırılık vardır : Mantığı hesaba katmamak, mantıktan başka bir şey tanımamak.   Pascal 

B) DÜŞÜNME VE FİKİR ÜZERİNE

-Düşünüyorum, o halde varım.   Descartes

-Eğer düşünmüyorsanız, kendinize insan diye nasıl bakıyorsunuz?   S.T. Coleridge

-Kim özgür düşünürse, iyi düşünür.   Alman atasözü

-Sözcükler fikirleri asmaya yarayan çengellerdir.   H. W. Beecher

-Fikri sağlamlaştıran, muhakemedir. Kimse tarafından tartışılmadan derhal kabul edilen fikir, çarçabuk çürümeye mahkûmdur.   **

-Uyanan bir düşünce kolay kolay uyuyamaz.   Carlyle

-İnsanlar ne kadar az düşünürlerse,  o kadar fazla konuşurlar.   Montesquieu

-Daha az nutuk, daha fazla düşünme: Bütün ülkelerin en büyük gereksinmesi budur.   Das Beste

-Çok düşünmeye çalışmalı, çok bilmeye değil.   Demokrit

-Beynimizin de -tıpkı kol, bacak ve adalelerimiz gibi- gelişmek için işlemesi lazımdır.   Gasson

-Düşünmek işlemektir, düşünen boş durmaz.   **

-Acelede nedamet, düşünmekte selâmet vardır.  Türk atasözü

-Herkesin aynı şekilde düşündüğü yerde, hiç kimse fazla düşünmüyor demektir.   Walter Lippman

-Bir insan bütün gün ne düşünüyorsa, kendisi de odur.   Emerson

-Akıllı insan düşündüğü her şeyi söylemez, fakat söylediği her şeyi düşünür.   Aristo

-Düşünmeden konuşmak nişan almadan ateş etmeye benzer.   İngiliz atasözü

-Bir işi yapmadan düşünmek, yaptıktan sonra düşünmekten üstündür.   Demokrit

-İkinci defa düşünülen şeylerin, daha iyi olduğu söylenir.   J. Dryden

-Kendini nakza cesaret edemeyen, dimağını çalıştıramaz ve bir fikir ortaya atamaz.   M. Maeterinck

-Kendi kendimi nakzederken, bana öyle geliyor ki her defasında henüz bilmediğim bir hakikat meydana çıkmaktadır.   M. Maeterinck 

-Zihninden aynı zamanda birçok şeyler geçiren kimse, bunların hiçbirini layıkıyla kavrayamaz.  **

-Tavşan gibi koşan bir zekâdan, kaplumbağa gibi ilerleyen bir sabır ve sebat daha iyidir.   ** (Sanırım burada pratik zekâdan çok, teorik zekânın makbul olduğu savunuluyor, cd) 

C) HAKİKAT ÜZERİNE

-Dehanın ilk ve en büyük koşulu, hakikati sevmektir.   Goethe

-Zekâ ve tabiat daima aynı şeyi söyler.   E. Kant

-Nereye varsan, okka dörtyüz dirhemdir.   Türk atasözü

-Hakikat hiçbir zaman cerh olunamaz.   Eflatun

-Bir gerçeği, onunla önce mücadele etmeden, layıkıyla anlayan kimse yoktur.   Goethe

-Yalanı söküp atmadan, hakikati dikmeye çalışma, tutmaz.   C. Şehabattin

-Hakikat, gecikmeden hoşlanmaz.   Seneca

-Doğru söze ispat gerekmez.   Türk atasözü

-Bir hakikat kalmasın âlemde Allahım nihan.   Muallim Naci

-İçinde ne kadar hakikat bulunursa, hatâ o kadar tehlikeli olur.   Amiel

-Tabiat yalan kabul etmez.   T. Carlyle

-Yanlış, gücü artmakla doğru olmaz.   Tagore

-Hakikat tecelli edince, yalan ortadan kalkar.   K. Atatürk

-Kalb bir müneccimdir, hakikati keşfeder.   **  

-Doğa’nın yasalarını bulmak hüner, toplumsal ve ekonomik yasaları bulmak iki kat hünerdir.   ** 

D) SORMA VE ARAŞTIRMA ÜZERİNE

-Adam, sormakla âlim olur.   Türk atasözü

-Bir âlime nasıl bu kadar bilgi sahibi olduğunu sordular; “Bilmediğim bir şeyi sormaktan utanmamak suretiyle” dedi.   **

-Soran yanılmamış. Türk atasözü

-Sora sora Bağdat bulunur.   Türk atasözü

-Bilmemek ayıp değil, sormamak ayıp.   Türk atasözü

-Akıllı bir insan en basit bir köylüden bile çok şeyler öğrenebilir.   J. Petit-Senn

-Daima gerçeği arayan, onu buldukça söylemekten korkmayan insanlar olmalıyız. K. Atatürk

-Arayan bulur, inleyen ölür.   Türk atasözü

- Çok yaşayan çok bilmez, çok gezen çok bilir.   Türk atasözü

-Daima ara... Bugün altın ararken bakır bulursun, yarın bakır ararken altın.   C. Şehabettin

-Bilginin efendisi olmak için, çalışkanlığın uşağı olmalıyım.   Balzac 

E) YÖNTEM ÜZERİNE

-Olaylar ve nesneleri, gerçekte nasılsalar, öyle gör.   Mark Orel

-Hiçbir işi tesadüfle yapma. Her işin ve sanatın gelişmesini sağlayan kurallara dayanarak yap.   Mark Orel

-Hakikate yalnızca bir yoldan gidilir. Fakat ondan uzaklaştıran yollar yüzlercedir.   La Bruyére.

-Gerçeğe giden yol sadelikten geçer.   Lichtenberg

-Daima en kısa yoldan git. En kısa yol tabiat yoludur.   Mark Orel

-Doğru bir hüküm verebilmek için, muhakemeyi, çoğunluğun düşünüşüne göre değil, bilimsel esaslara göre yürütmelidir.   Eflatun

-Tecrübelerimiz (deneyimlerimiz) bizi aldatmayan en iyi dostlarımızdır.   Koppin

-Gördüklerinin yarısına inan, işittiklerine ise hiç inanma.   D. M. Craik

-Gözler kendilerine, kulaklar ise başkalarına inanır.   Alman atasözü

-Hatâ işlemeyen, hiçbir şey yapmıyor demektir.   **

-Her “niçin”in bir “çünkü”sü vardır.   **

-Yanlış bir düşüncesi olmak ayıp değildir. Asıl kabahat, yanlış olduğunu anladıktan sonra o fikirde ısrar etmektir   **

-Bildiğini tamamlamaya ve bilmediğini öğrenmeye çalışan, bilgi sahibi olur. Bildiğini yarım bırakarak başka bilgiler peşinde koşan ise, bir şey öğrenemez.   **

-Bir çiçekle bahar olmaz.   Türk atasözü

-Bir şeyi doğru yapan, her şeyi doğru yapar.   G. Keller

-Kopacak kiriş, sesinden bellidir.   Türk atasözü    

F) ŞÜPHE ÜZERİNE

-Şüphe zekânın en sivri noktasıdır.   Peyami Safa

-İnanmak kalbin, kuşkulanmak aklın ihtiyacıdır. **

-Bin ölçüp bir biçmeli.   Türk atasözü

-Kılı kırk yarar.   Türk atasözü

-Anka gibi ismi var, cismi yok.   Türk atasözü

-Çok şey mesmu (duyulmuş) olur, fakat mevcut olmaz.   Atatürk

-İnsanları inandıkları şeylerden alıkoymak, bir şeye inandırmaktan daha zordur.   Renan

-Kusurların en büyüğü, insanın kendinde kusur bulmamasıdır.   Carlyle

-Bir şey ne kadar kesin görünürse görünsün, aksi çıkması olasılığını da bir kez olsun hesaba katmalıdır. ** 

G) YAZMA ÜZERİNE

-Bilginizi yazı ile bağlayınız.   Hz. Muhammet

-Kâğıdın yüzünü ağartan, karadır.   Türk atasözü

-Kalem fikirlerin tercümanıdır.   Türk atasözü

-Kalemin yaptığını kimse yapamaz.   Türk atasözü

-Kalem kılıçtan keskindir.   Türk atasözü

-Sözün -tabii yazının da, cd- en güzeli, sade ve kısa olup kolay anlaşılanı, anlamı derin ve ince olanıdır.   **

-Zahmetsiz yazılan yazılar, genellikle tad alınmadan okunur.   **

-Taklit edecek örneği olmayanlar, nadiren tekâmül ederler.   Goldschmith

-Bir güzel yazıyı örnek alan kimse, o yazının aynısını yazmayı başaramaz. Fakat kendi yazısını iyileştirmeye çalışırsa, kendisine verilen örnekten daha güzelini yazabilir.   **

-Ya iyi olmalı, yahut iyiyi örnek almalı, iyileri taklit etmelidir.   Demokrit

-Sanatı (yazmayı da, cd) üstattan görmeyen, öğrenemez.   Türk atasözü

-Bir işde (yazıda da, cd) her şeyden önce hedefi apaçık belirlemek gerekir. Hedefin açıkça belirlenmesi, yapılacak girişimleri ilham eder.   John Dewey

-Anlatışa göre verirler fetvayı.   Türk atasözü

-Kaşığı herkes yapar ama, sapını orta yerine getiremez  Türk atasözü  (yazmak da öyledir, cd)  

-Bir işi kimsenin hatâ bulamayacağı kadar mükemmel yapmak isteyen insan, hiçbir iş yapamaz Napoleon  (yazmada da böyledir, cd)

-Hatâ yapmayan insan, hiçbir şey yapamaz.   Lincoln

-İçinin istemediği şeyi bırak.   Hz. Muhammet   (Yazıda konu seçimi, cd)

- Tedbirli insan işlerini bir bir görüp bitirir. Tedbirsiz insan işlerinin hepsini birden görmek istediği için hiçbirini yapamaz.   **  (Yazıda sınırlama, cd)

-Her şeyi bir defada yapmak isteyen, hepsini berbat eder.   Lichtenberg  (Yazıda sınırlama, cd)

-Ölçüsüz dilekler bir çocuğa yaraşır, bir adama değil.   Demokrit (Yazıda sınırlama, cd)

-İşin sonunu düşünmeyen çaresiz kalır.   Türk atasözü   (yazıda plan, cd) 

H) KİTAP ÜZERİNE

-Deha için tek bir kitap vardır: Tabiat!   Mme de Deluzy

-Tabiat Allah tarafından yazılmış bir kitaptır.   W. Harvey               

-Kitaplar sessiz öğretmenlerdir.   Gellius

- Kitaplar zekânın çocuklarıdır.   J. Swift

-Kim kitaba değer vermezse, kendini alçaltır.   **

- Kitap bir odanın en seçkin süsüdür.   T. Smolett

- Kitaplar deniz fenerleri gibi zaman denizinin üzerinde dimdik dururlar.   G.H.Wipple

- Kitaplar sağırlara hitap eden, dilsiz dostlardır.   Hollanda Atasözü

-Eğer bir insan iyi bir kitap yazarsa, iyi sözler söylerse, evi ormanlar içinde de olsa, insanlar onu arar ve bulur.   Emerson

- Bir insanın değeri kitaplarına eşittir.   H. Spencer

- Bir kitap en iyi arkadaştır; bugün için ve ebediyen.   M. F. Tupper

- Bazı kitaplar tadılmak, bazıları yırtılmak, bazıları da hazmedilmek içindir.   **

- Eski odunu yakın, eski şarapları için, eski arkadaşlarınıza itimat edin ve eski eserleri okuyun.   Bacon

- Evine iyi kitaplar topla; böylece evine nimet akar. Bu nimet çocuklarına ve torunlarına kadar sürer.   Alman atasözü

- Az kitap, fakat öz kitap!   Taylor

- Seçilmiş birkaç kitaptan daha güzel ne olabilir.   Voltaire

- Ağaçlar ne kadar yapraklanırsa o kadar az meyva verir, kitaplar da öyledir. Arap atasözü

- Kitapları çiğnemeden  yutmak, sağlıklı değildir.   Alman atasözü

- Kitaplar arasında kendinizi kaybetmeyiniz.   J. Wesley 

İ) BİLGİ VE BİLİM ÜZERİNE

-Bilinen pek azdır, bilgi ve bilim ise sonsuz.   **

-Hayat sınırlı, bilgi sınırsızdır.   Çin atasözü

-Bilmek, öğrenmek her şeyden daha zevklidir.   Aristo

-Bilim tabiatın çocuğudur.   H. W. Longfellow

-Hayatta en gerçek yol gösterici bilimdir. K. Atatürk

-Bilim gençlikte dikilen, ihtiyarlıkta meyvası alınan bir ağaçtır.   **

-Bilim akrabalar tarafından yağmalanamayan, hırsızlar tarafından çalınamayan ve başkaları ile paylaşılınca azalmayan biricik servettir.   Bhavahbhuti

- Bildiğin her şeyi başkasına da öğret.   Hz. Muhammet

-Bilgili kimse bilgisini saklamaz. Çünkü onu ne kadar dağıtırsa, veriminin o derece artacağını bilir. **

-Bilerek yapan, aldanmaz.   Türk atasözü

-Biz uygarlık, bilim ve fenden kuvvet alıyoruz. Başka bir şey tanımıyoruz.   Atatürk

-Çok bilen, çok yanılır. Türk atasözü

-Bilim cesaret verir, cehalet küstahlık.   Terre

-Biricik iyi olan şey bilgi, biricik kötü olan şey cehalettir.   Diyojen

-Anlar anlamazdan korkulur.   Türk atasözü

-Çektiğimiz sıkıntı, açık anlamıyla, parasızlık değildir. Çektiğimiz sıkıntı, bilgi sıkıntısıdır.   İsmet İnönü

-Dünyada en korkunç şey, bilgisizliğin egemenliğidir.   Goethe 

Copyright © Prof. Dr. Cihan Dura