Anasayfa Atatürk Yazıları TARİHİNİ BİLMEYEN MİLLETLER YOK OLMAYA MAHKÛMDUR: TEMMUZ-AĞUSTOS 1919

TARİHİNİ BİLMEYEN MİLLETLER YOK OLMAYA MAHKÛMDUR: TEMMUZ-AĞUSTOS 1919

Cihan Dura

16.9.2012


TEMMUZ 1919… MUSTAFA KEMAL PAŞA VE ARKADAŞLARININ ÖNÜ KESİLMEK İSTENİYOR

Amiral Calthorpe (Kaltorp)’dan Osmanlı Hariciye Nezareti’ne nota: “Mustafa Kemal ve Cemal paşaları kayıtsız şartsız ve süresiz olarak geri çağırın, kanun dışı ilan edin.”  Osmanlı Harbiye Nazırı Ali Ferit Paşa Atatürk’ü Padişah adına İstanbul’a çağırıyor. Atatürk’ün yanıtı: Gelmiyorum!

İstanbul hükümetinden, Mustafa Kemal Paşa’ya: 3. Ordu Müfettişliği görevinden alındın. Paşa’nın Harbiye Nezareti’ne ve Vahdettin’e yanıtı: “Resmî vazifemle birlikte askerlikten de istifa ettim.” Atatürk, resmî görevlerinden istifa ettiğini, kutsal millî gaye için çalışmak üzere artık milletin sinesinde bir ferd-i mücahit olarak bulunduğunu bir genelge ile orduya, valilere ve millete bildiriyor.  

Mustafa Kemal Paşa, arkadaşlarıyla Erzurum’da, törenlerle karşılanıyor. 

Ali Galip Elazığ’da valilik görevine başladı. İstanbul Hükümeti asker ve bağış toplanmasını yasakladı. 

Yüksek Komiser Calthorpe’dan İstanbul Hükümeti’ne: “3. Ordu Komutanı Refet Bele’yi de geri çağırın.”  Albay Refet Bele’nin yerine 3. Ordu Komutanlığı’na atanan Albay Selahattin Köseoğlu bir İngiliz gemisiyle Samsun’a geliyor. Refet Bele, görevi Albay Selahattin Köseoğlu’na devrediyor. Yüksek Komiser Calthorpe (Kaltorp)’un Sadrazamlığa yazısı: “Mustafa Kemal Paşa’nın ya İstanbul’a dönmesini sağlayın ya da aleyhinde gerekli önlemleri alın!” 

Erzurum’da bulunan İngiliz Albay Rawlinson’dan Mustafa Kemal Paşa’ya: Erzurum Kongresi’ni toplamaktan vazgeçin; aksi halde kongreyi zor kullanarak dağıtacağız. Atatürk’ün yanıtı: Kongre toplanacaktır! Damat Ferit: Erzurum Kongresi’ni önleyin. Mustafa Kemal Paşa’yı tutuklayın.

Ordudan istifa eden Atatürk’e, Kâzım Karabekir Paşa’nın esas duruşa geçerek söylediği: “Ben ve kolordum emrinizdeyiz. Bundan sonra da ne emirleriniz varsa, yerine getirmeyi şeref bilirim.”

Trakya/Paşaeli Müdafaa-yı Hukuk Cemiyeti’nin Birinci Kongresi. 

Kara Vasıf: “Amerikan mandası isteyelim.”

İtalyan ve Yunanlılar, Ege’de İtalyan-Yunan işgal hattı konusunda anlaşıyor.  Denizli Millî Heyeti Denizli’de seferberlik ilan ediyor.

Batum’da Pontus Rumları Kongresi’nin toplanması. 

Atatürk’ün Mazhar Müfit Kansu’ya yanıtı: “Hükümet şekli zamanı gelince Cumhuriyet olacaktır.”

-Damat Ferit’in istifası.  3. Damat Ferit Hükümeti kuruluyor.

-İngiliz Yüksek Komiserliği Müsteşarı Hohler’in notu: “Türkleri zayıflatmak için Kürtleri harekete geçirmek iyi bir plandır.” İngiliz ve Fransız yüksek komiserlerinin ortak kararı: ”Padişah desteklenmelidir. Her türlü ihtilale karşı konulmalıdır.” 

Erzurum Kongresi açılıyor. Dahiliye Nazırı Âdil: Erzurum Kongresi dağıtılsın.

Yüksek Komiser Calthorpe’un raporundan: “Hükümet Mustafa Kemal’i kanun dışı kabul edip ona göre davranmalı.” Hükümet’ten valiliklere: “Mustafa Kemal Paşa’yı ve Rauf Bey’i derhal yakalayarak İstanbul’a gönderin.” Harbiye Nazırı Nazım Paşa Atatürk’ün tutuklanması için Kâzım Karabekir’den yardımcı olmasını istiyor. 

-Bekir Sami Kunduh’dan, Atatürk’e: “ABD mandasını tercih ederim.”

-Damat Ferit, İngiliz Yüksek Komiserliği Müsteşarı Tom Hohler’e: “Lüzumu halinde Padişah’ın ve benim güvenliğim İngilizler tarafından korunacak mıdır?”

 

AĞUSTOS 1919… MİLLÎ HAREKETİ DAĞITMA GİRİŞİMLERİ, AMERİKAN MANDASI TALEPLERİ

Dahiliye Nazırı Adil’in demeci: “İzmir’de çete teşkil edenleri dağıtmak için gerekirse askerî kuvvete başvuracağız.”  İstanbul’dan gönderilen Jandarma Genel Komutanı Kemal Paşa Denizli’de… Yunanlılarla çarpışmaktan vazgeçilmesini istiyor.  Damat Ferit’in İngilizlerden talebi: “Bütün tutuklu Türkleri Malta’ya götürün!” 

Birinci Nazilli Kongresi. 

Erzurum Kongresi sona eriyor. Başlıca kararlar: Millî sınırlar içinde vatan parçaları bir bütündür; birbirinden ayrılamaz. Osmanlı Hükümeti’nin dağılması durumunda, yabancı işgaline karşı millet kendini savunacaktır. Kuva-yı Milliye’yi tek kuvvet olarak tanımak ve milli iradeyi egemen kılmak esastır. Manda ve himaye kabul olunamaz.

Atatürk Heyet-i Temsiliye Başkanı… Atatürk’ün Mazhar Müfit Kansu’nun hatıra defterine yazdırdıkları: “Zaferden sonra hükümet şekli cumhuriyet olacaktır. Tesettür kalkacaktır. Şapka giyilecektir. Latin alfabesi kabul edilecektir.” 

Veliaht Abdülmecit’in açıklaması: “Anadolu’daki hareket hainane, delice ve gaddarcadır. Türkiye Amerikalılara bırakılmalıdır.” Damat Ferit Hükümeti, bütün illere Kuva-yı Milliye’nin dağıtılması emrini veriyor.  Vahdettin, Mustafa Kemal Paşa’nın ordudan çıkarılması, nişanlarının geri alınması ve “fahri yaverlik” unvanının kaldırılması hakkındaki hükümet kararını onaylıyor. 

Halide Edip Adıvar’ın Atatürk’e mektubundan: “Davamızda yardımcı olabilmesi için bu fırsat dakikalarını kaybetmeden, taksim ve yok olma korkusu karşısında, kendimizi Amerika’ya müracaata mecbur görüyoruz.” 

Dahiliye Nazırı Adil, Balıkesir ve Alaşehir kongrelerinin engellenmesini ve dağıtılmasını istiyor. Milli Hareket’i hızla dağıtmayı vadeden Süleyman Şefik Paşa Harbiye Nazırlığına getirildi.

İstanbul Hükümeti 1., 2. ve 3. Ordu müfettişliklerini kaldırdı. 

Alaşehir Kongresi.

Atatürk’ten Damat Ferit’e uyarı telgrafı: “Millet her türlü iradesini gerçekleştirmeye muktedirdir. Girişimlerinin önüne geçebilecek hiçbir kuvvet mevcut değildir. Millet çizdiği program içinde gayet kesin ve açık adımlarla gayesine yürümektedir.” 

Lord Curzon’dan Amiral Webb’e: “Sultan’ın güvenliğini sağlayınız.” Lloyd George’un Avam Kamarası’nda yaptığı konuşma: “Türkiye ile yapılacak barış İngiltere’nin hayatî çıkarlarını ilgilendirmektedir. İmparatorluğun geleceği Türkiye sorununun çözümüne bağlıdır.” 

Sivas Valisi Reşit Paşa’dan Mustafa Kemal Paşa’ya: “Fransız jandarma Müfettişi Brunot Sivas Kongresi’nden vazgeçilmesini istedi. Sivas’ın işgal edilmemesi için kongreyi başka bir ilde toplamak yerinde olur.  Atatürk’ün Fransız Jandarma Müfettişi Brunot (Brüno)’ya yanıtı: “Mösyö Brunot bilmelidir ki Fransızların Sivas’ı işgale karar vermeleri, kendilerine pek pahalıya mal olacak yeni bir harbe karar vermelerine bağlıdır.” 

Atatürk: “İstanbul bir Amerikan mandasıdır tutturmuş gidiyor. Bu olmayacaktır. Manda yok. Ya bağımsızlık ya ölüm var.” 

İstanbul’un, XX. Kolordu Komutanı Ali Fuat Cebesoy’un görevden alındığını öteki kolordulara bildirmesi. 

Atatürk ve arkadaşları Sivas’a gitmek üzere Erzurum’dan ayrılıyor. Sivas Kongresi’ni dağıtması için, Elazığ Valisi Ali Galip Sivas Valiliği’ne ve III. Kolordu Komutanlığı’na atanıyor. 

Fransızlar tutuklanmamak için saklanan eski Maliye Nazırı Cavit Bey’i, gece gizlice bir gemiye bindirip İstanbul’dan Avrupa’ya kaçırdı.

-Refi Cevat Ulunay’ın yazısı: “İstiklal diye bağıranlar kötü niyetlidir.”